Başlarken 

Yıllar önce çalıştığım şirkete bir telefon geldi. Doğu illerimizden iki girişimci, benim ismimi veri merkezi sektöründe duymuşlar. Devletin veri merkezi teşviklerini çekici bulup yatırım yapmayı planlıyorlardı. Bana nasıl yardımcı olabileceğimi sordular. Çok şaşırdım ve şaşkınlıkla karşılık verdim çünkü böyle bir soru hiç karşıma çıkmamıştı. 'Yapmayı düşündüğünüz veri merkezinde nasıl para kazanmayı planlıyorsunuz?' diye sordum. Girişimciler bu konuda hiçbir fikirleri olmadığını, başarısız olup da ellerinde kalırsa Turkcell’e satmayı düşünebileceklerini söylediler.  

Kısaca, veri merkezi konusundaki maliyetlerin büyük olacağını ve altyapının önemli ölçüde döviz cinsinden ithal ürünlere ihtiyaç duyduğunu belirttim. Eğer veri merkezinden gelir elde etme amacıyla herhangi bir iş planları yoksa, hiç başlamamalarını önerdim. 

Daha sonra, bir veri merkezi yatırım teşvikiyle ilgili bir projeyle karşılaştım.  

“Veri merkezlerinde sunucular çalışırken sürekli ısı üretir ve bu ısıyı 10°C ile 30°C arasında tutmak için soğutma sistemlerine ihtiyaç duyar. Bu sistemler, veri merkezi işletmeciliğinde önemli maliyetler yaratmaktadır. Bölgemizdeki soğuk hava depolarında, kayalıkların içinde oluşan iklimin 8-10°C aralığında sabit kaldığı bilinmektedir. Bu yüzden, bölgedeki veri merkezlerinin enerji maliyetleri düşük olma olasılığı yüksektir. Bu nedenle, bölgeye kurulacak veri merkezlerinin fizibilite çalışmalarını yapmak planlanmaktadır.” 

Veri merkezi teşviklerinin bölgelere akmasını sağlamak amacıyla doğal soğuk hava depolarını veri merkezi avantajına dönüştürme fikri üzerinde çalışma başlatılmak isteniyordu. Ancak, soğuk hava deposu ile veri merkezi uygulaması arasındaki fark yeterince anlaşılmamış ve veri merkezlerinin gözde turizm merkezi olan bölgeye sağlayacağı potansiyel zararlar göz ardı edilmişti. Veri merkezi konusunda karıştırılan olayı ve bölgeye vereceği zararı kısa bir not ile ilettim. 

Bu örnekler çoğaltılabilir. Günümüzde yapay zekâ teknolojisiyle ilgili oluşan abartılı algılar nedeniyle yatırım iştahı daha da artacaktır. Bu nedenle, bu yazı, veri merkezi yatırımı için aşamaları, riskleri ve planlama stratejisini anlatmak amacıyla kaleme alınmıştır. Bu görüşler, bir yatırımcıdan çok, uzun yıllarını veri merkezi sektöründe teknik olarak geçirmiş bir kişinin düşünceleridir. Kısmen, yatırımcı ve girişimcilere, buzdağının görünmeyen tarafını gösteren bir yazı olması beklenebilir. Sektördeki meslektaşlarım, eğer yararlı bulurlarsa, yatırım fikirleri olan kişilerle paylaşabilirler. 

Veri Merkezi İş Modeli 

Veri merkezi yatırımı yapmayı planlayan girişimcilerin, özellikle yeni yatırımcıların, tutarlı ve sağlam bir iş planına ihtiyacı vardır. Bu plan, bulut hizmetleri, yer kiralama ve servis sunma gibi veri merkezi hizmetleri stratejilerinin yanı sıra, teknolojik iş birlikleri, yeni teknolojik gelişmelere uyum sağlayarak fark yaratma ve bölge ya da ülke teşviklerinden faydalanma gibi çeşitli stratejileri de içerebilir.  

Ülkemizde faaliyet gösteren “Zenium” şirketi, beni şaşırtan ilginç bir iş modeline sahipti. Şirketin kurucuları ile konuştuğumda, bu modelin gerçekten işe yaradığını kabullenmekte zorlandım. Şirket başarılı oldu ve iyi bir değerle başka bir şirkete satıldı.  

“Zenium”, teknoloji sektöründe faaliyet gösterirken, iş modeliyle gayrimenkul geliştirme mantığını benimseyen bir veri merkezi şirketiydi. Bu hibrit yaklaşım hem teknoloji hem de gayrimenkul yatırımcılarına çekici bir değer teklifinde bulunuyordu. Şirketin veri merkezi kampüslerini hem işletip kiralaması hem de kısmen veya tamamen devretme stratejisi vardı.  

Bu konuda uzman değilim. Ancak, fırsatların bu kadar çok olduğu bir alanda ve Türkiye gibi stratejik konuma sahip bir ülkede, yatırım engellerini belirleyip çözüm üretebilecek pek çok iş modeli geliştirileceğine inanıyorum.  

Veri merkezi yatırımı yapmayı düşünenlere şunu önerebilirim: Microsoft Azure, AWS, Google ve Meta gibi şirketler, dünya genelinde veri merkezleri bulunan ve bu yatırımı yapan firmalardır. Sadece yaparak değil satın alarak da büyüme stratejileri bulunmaktadır. Bu şirketler veri merkezi portföy yönetimi ile uğraştıkları için, temel ihtiyaçları (“Basis of Design”) büyük ölçüde belirgindir. Yatırımın ölçeği uygunsa, bu şirketlerin temel ihtiyaçlarını da tasarımda göz önüne almak satış potansiyeli bakımından düşünülebilir. 

Maliyet  

Doğal olarak, yatırım fikri ve maliyet tahminlerinin de oluşması, karar verme sürecinde önemli rol oynar. Mevcut veri merkezi işletmecileri kesin öngörüler üretmiştir. Yeni yatırımcılar için danışmanlık firmaları veya bu alanda faaliyet gösteren uluslararası şirketlerin araçları ve hesaplama tabloları, belirli bir doğrulukla öngörüler sağlar. 

Aşağıdaki yaklaşım Uptime Institute’ın bir yazısından alınmıştır. Bu yöntem, sadece farklı Tier seviyelerine göre veri merkezinin fiziksel altyapı maliyetini göstermektedir. Arsa, bina inşası, IT ağı ve sunucu cihazları ile proje maliyetleri ise bu değere eklenecektir.  

Yukarıdaki yaklaşıma dayanarak, ilk veri merkezi altyapı yatırımı için ayırılan bütçe, farklı ölçekteki beyaz alanlar için aşağıdaki tablodaki gibi belirlenmiştir. Tabloda seçilen parametreler, tablodaki değerleri değiştirecektir. Kabin başına ortalama 7 kW güç ve ilk gün veri merkezinin %25'ini hazır hale getirme senaryosu temel alınmıştır. Veri merkezi iş modeline göre, bu parametreler değişebilir ve farklı parametrelerin de dikkate alınması gerekebilir.